Nhiều phụ huynh khi thấy con ít nói, không giao tiếp hoặc có những biểu hiện khác biệt thường băn khoăn: trẻ tự kỷ thường có hành vi nào và làm sao để nhận biết sớm?
Thực tế, mỗi trẻ tự kỷ có mức độ và biểu hiện khác nhau. Tuy nhiên, phần lớn trẻ đều có những dấu hiệu đặc trưng liên quan đến giao tiếp, tương tác xã hội và hành vi lặp lại. Việc phát hiện sớm các biểu hiện này giúp trẻ được đánh giá và can thiệp kịp thời, từ đó cải thiện khả năng phát triển ngôn ngữ, nhận thức và kỹ năng xã hội.
Tự Kỷ Là Gì?
Rối loạn phổ tự kỷ (Autism Spectrum Disorder – ASD) là một rối loạn phát triển thần kinh ảnh hưởng đến khả năng giao tiếp, tương tác xã hội và hành vi của trẻ.
Các dấu hiệu thường xuất hiện trước 3 tuổi, thậm chí có thể nhận thấy từ 12 – 24 tháng tuổi nếu cha mẹ quan sát kỹ quá trình phát triển của con.
Xem thêm: Các Dạng Tự Kỷ Thường Gặp Ở Trẻ Em
Trẻ Tự Kỷ Thường Có Hành Vi Nào?
Dưới đây là những hành vi phổ biến thường gặp ở trẻ tự kỷ.
✨ Ít Hoặc Không Giao Tiếp Bằng Mắt
Một trong những dấu hiệu dễ nhận thấy nhất là trẻ hạn chế nhìn vào mắt người đối diện.
Ví dụ:
- Không nhìn khi được gọi tên.
- Tránh ánh mắt của cha mẹ.
- Không duy trì giao tiếp bằng mắt khi chơi hoặc nói chuyện.
Nhiều trẻ vẫn nhìn thoáng qua nhưng không duy trì ánh mắt đủ lâu như trẻ phát triển bình thường.
✨ Không Phản Hồi Khi Được Gọi Tên
Trẻ tự kỷ thường không quay lại khi cha mẹ gọi tên.
Biểu hiện này khiến nhiều gia đình nhầm lẫn với tình trạng nghe kém hoặc giảm thính lực.
Tuy nhiên, khi nghe âm thanh yêu thích như quảng cáo, nhạc hoặc tiếng đồ chơi, trẻ vẫn phản ứng bình thường.
✨ Chậm Nói Hoặc Không Nói
Ngôn ngữ là lĩnh vực bị ảnh hưởng phổ biến ở trẻ tự kỷ. Tuy nhiên trẻ chậm nói tự kỷ có thể phát triển ngôn ngữ bình thường.
Một số biểu hiện gồm:
- Chậm nói hơn so với độ tuổi.
- Không biết dùng từ để diễn đạt nhu cầu.
- Nói ít hoặc không nói.
- Lặp lại lời người khác vừa nói.
- Nói một mình hoặc nói những câu không phù hợp ngữ cảnh.
✨ Không Biết Chia Sẻ Cảm Xúc
Trẻ bình thường thường thích khoe đồ chơi, chỉ tay cho người lớn xem vật mình thích.
Ngược lại, trẻ tự kỷ thường:
- Không chỉ tay.
- Không chia sẻ niềm vui với người khác.
- Ít thể hiện cảm xúc.
- Không tìm kiếm sự chú ý từ cha mẹ.
✨Thích Chơi Một Mình
Nhiều trẻ tự kỷ có xu hướng tách biệt khỏi nhóm bạn.
Trẻ có thể:
- Ngồi chơi một mình hàng giờ.
- Không thích tham gia trò chơi tập thể.
- Không biết cách kết bạn.
- Ít quan tâm đến người xung quanh.
Đây là dấu hiệu liên quan trực tiếp đến khó khăn trong tương tác xã hội.
Các Hành Vi Lặp Đi Lặp Lại Ở Trẻ Tự Kỷ
🌱 Vẫy Tay, Xoay Người Hoặc Nhún Nhảy
Một số trẻ thường xuyên:
- Vẫy tay trước mặt.
- Chạy vòng quanh.
- Xoay người liên tục.
- Nhảy lên xuống không rõ mục đích.
Những hành vi này được gọi là hành vi định hình (stereotyped behaviors).
🌱 Sắp Xếp Đồ Vật Theo Một Trật Tự Cố Định
Trẻ có thể:
- Xếp đồ chơi thành hàng dài.
- Sắp xếp đồ vật theo màu sắc.
- Khó chịu khi người khác thay đổi vị trí đồ vật.
🌱 Lặp Lại Một Hoạt Động Nhiều Lần
Ví dụ:
- Mở rồi đóng cửa liên tục.
- Bật tắt công tắc điện nhiều lần.
- Xem đi xem lại một đoạn video yêu thích.
Những hành vi này giúp trẻ cảm thấy an toàn và dễ chịu.
Trẻ Tự Kỷ Thường Có Hành Vi Khó Kiểm Soát Cảm Xúc
👦 Dễ Cáu Gắt Hoặc Ăn Vạ
Nhiều trẻ tự kỷ gặp khó khăn trong việc diễn đạt nhu cầu bằng lời nói.
Khi không được đáp ứng mong muốn, trẻ có thể:
- Khóc lớn.
- La hét.
- Nằm ăn vạ.
- Đập đầu hoặc tự làm đau bản thân.
🏠 Khó Thích Nghi Với Sự Thay Đổi
Trẻ tự kỷ thường thích những hoạt động quen thuộc.
Khi lịch trình thay đổi đột ngột, trẻ có thể:
- Lo lắng.
- Cáu gắt.
- Từ chối hợp tác.
- Khóc kéo dài.
Dấu Hiệu Bất Thường Về Cảm Giác
📢 Quá Nhạy Cảm Với Âm Thanh
Trẻ có thể:
- Bịt tai khi nghe tiếng máy hút bụi.
- Sợ tiếng còi xe.
- Hoảng sợ trước âm thanh lớn.
🗣️ Thích Nhìn Hoặc Chạm Những Vật Đặc Biệt
Một số trẻ:
- Nhìn bánh xe quay hàng giờ.
- Thích ánh sáng hoặc đồ vật phát sáng.
- Thích sờ vào các bề mặt nhất định.
Đây là biểu hiện liên quan đến rối loạn xử lý giác quan thường gặp ở trẻ tự kỷ.
Xem thêm: Dấu Hiệu Trẻ Tự Kỷ Theo Từng Độ Tuổi
Khi Nào Cha Mẹ Nên Đưa Trẻ Đi Đánh Giá?
Cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở chuyên môn nếu trẻ có các dấu hiệu:
- Không bập bẹ lúc 12 tháng.
- Không chỉ tay lúc 14 tháng.
- Không nói từ đơn lúc 16 tháng.
- Không nói câu ngắn lúc 24 tháng.
- Không phản hồi khi gọi tên.
- Không giao tiếp mắt.
- Có hành vi lặp lại bất thường.
Càng phát hiện sớm, trẻ càng có nhiều cơ hội cải thiện khả năng giao tiếp và hòa nhập xã hội.
Trung Tâm Hồng Anh – Đồng Hành Cùng Trẻ Tự Kỷ
Nếu cha mẹ đang băn khoăn trẻ tự kỷ thường có hành vi nào hoặc nghi ngờ con có những dấu hiệu bất thường về giao tiếp, ngôn ngữ và hành vi, việc đánh giá sớm là bước quan trọng nhất.
Tại Trung tâm Hồng Anh, trẻ được:
- Đánh giá phát triển toàn diện.
- Sàng lọc nguy cơ rối loạn phổ tự kỷ.
- Xây dựng chương trình can thiệp cá nhân hóa.
- Hỗ trợ phát triển ngôn ngữ, giao tiếp và kỹ năng xã hội.
- Đồng hành cùng phụ huynh trong suốt quá trình can thiệp.
Đừng chờ đợi đến khi trẻ lớn mới tìm kiếm sự hỗ trợ. Can thiệp dạy trẻ tự kỷ sớm chính là chìa khóa giúp trẻ phát huy tối đa tiềm năng của mình.
Kết Luận
Vậy trẻ tự kỷ thường có hành vi nào? Các biểu hiện phổ biến bao gồm hạn chế giao tiếp mắt, không phản hồi khi gọi tên, chậm nói, thích chơi một mình, hành vi lặp đi lặp lại, khó kiểm soát cảm xúc và có những phản ứng bất thường về giác quan.
Nếu trẻ xuất hiện nhiều dấu hiệu kể trên, cha mẹ nên đưa trẻ đi đánh giá chuyên môn càng sớm càng tốt để có hướng hỗ trợ phù hợp và hiệu quả.
Bé có các biểu hiện khác thường, nên được đánh giá sớm!
Đánh giá sơ bộ khả năng ngôn ngữ & tương tác và nhận tư vấn lộ trình 1-1 cùng chuyên gia hoàn toàn miễn phí.
- ✅ Bé chậm nói, nói chưa rõ?
- ✅ Bé ít tương tác, gọi ít quay lại?
- ✅ Cần tư vấn lộ trình phù hợp?
- ✅ Bé không biết chơi đồ chơi?
- ✅ Bé tăng động giảm chú ý
- ✅ Bé có các dấu hiệu tự kỷ
Nếu được can thiệp sớm:
- ✨ Phát triển ngôn ngữ
- ✨ Tăng tương tác xã hội
- ✨ Hòa nhập trường học
- ✨ Tối ưu hóa sự tự tin
🏥 Trung Tâm Can Thiệp Hồng Anh
Trung tâm chuyên can thiệp sớm trẻ chậm nói, tự kỷ, tăng động giảm chú ý, chậm phát triển và chỉnh âm ngọng theo chương trình cá nhân hóa 1-1.
- ☎ Hotline: 0979 747 917
- 📍 Địa chỉ: 17/17A Thanh Đa, P. Bình Quới, TP.HCM
- 🌐 Website: daytrechamnoituky.com
- 👍 Facebook: Fanpage Can Thiệp Hồng Anh
- ▶ Youtube: Kênh Youtube Hồng Anh
