Dạy trẻ tự kỷ chậm nói 18–24 tháng giúp phát triển giao tiếp sớm

Dạy trẻ tự kỷ chậm nói 18–24 tháng: Cha mẹ nên bắt đầu như thế nào?

Giai đoạn 18–24 tháng là thời điểm quan trọng đối với sự phát triển ngôn ngữ, giao tiếp và tương tác xã hội của trẻ. Nhiều trẻ trong độ tuổi này đã biết gọi tên người thân, hiểu các yêu cầu đơn giản và bắt đầu ghép hai từ. Tuy nhiên, một số trẻ có biểu hiện chậm nói kèm theo các dấu hiệu của rối loạn phổ tự kỷ (ASD) như ít giao tiếp mắt, ít đáp lại khi gọi tên hoặc chưa biết chỉ tay để chia sẻ sự chú ý.

Trong giai đoạn này, điều quan trọng không phải là ép trẻ nói thật nhiều mà là xây dựng nền tảng giao tiếp, tương tác và khả năng học tập thông qua chơi. Việc hỗ trợ càng sớm, phù hợp với nhu cầu phát triển của trẻ càng giúp trẻ có thêm cơ hội phát triển các kỹ năng cần thiết.

Vì sao giai đoạn 18–24 tháng rất quan trọng?

Đây là giai đoạn não bộ phát triển mạnh về:

• Ngôn ngữ tiếp nhận
• Ngôn ngữ diễn đạt
• Giao tiếp hai chiều
• Bắt chước
• Chơi cùng người khác
• Khả năng chú ý
• Điều hòa cảm xúc

Theo nhiều nghiên cứu, việc phát hiện và hỗ trợ sớm giúp trẻ có thêm cơ hội phát triển kỹ năng giao tiếp phù hợp với khả năng của mình.

Dấu hiệu trẻ 18–24 tháng có thể cần được đánh giá phát triển

Không phải mọi trẻ chậm nói đều mắc tự kỷ. Tuy nhiên, cha mẹ nên đưa trẻ đi đánh giá khi có nhiều dấu hiệu sau:

⚠️ Ít hoặc không đáp lại khi gọi tên

Trẻ dường như không chú ý khi người lớn gọi.

---

⚠️ Chưa biết chỉ tay

Ví dụ:

• chỉ đồ chơi yêu thích
• chỉ máy bay
• chỉ con vật

Đây là kỹ năng giao tiếp rất quan trọng.

---

⚠️ Không bắt chước

Ví dụ:

• vỗ tay
• bye bye
• hôn gió

làm theo hành động đơn giản

---

⚠️ Ít nhìn vào mắt

Trẻ ít giao tiếp mắt khi chơi hoặc khi được gọi.

---

⚠️ Chưa nói từ có nghĩa

Ở khoảng 18–24 tháng, nhiều trẻ đã có vốn từ nhất định. Nếu trẻ gần như chưa có từ có nghĩa hoặc rất ít từ, cha mẹ nên tham khảo ý kiến chuyên môn.

Xem thêm: Biểu Hiện Của Trẻ Tự Kỷ Chậm Nói Phổ Biến Ở Trẻ Nhỏ

Nguyên tắc dạy trẻ tự kỷ chậm nói 18–24 tháng

1. Ưu tiên giao tiếp hơn phát âm

Mục tiêu đầu tiên là giúp trẻ hiểu rằng:

“Giao tiếp giúp mình đạt được điều mình muốn.”

Không nên chỉ tập phát âm từng chữ.

---

2. Học thông qua chơi

Độ tuổi này trẻ học tốt nhất khi:

• chơi
• vận động
• khám phá
• tương tác với người lớn

Không nên cho trẻ ngồi học như học sinh.

---

3. Theo hứng thú của trẻ

Nếu trẻ thích:

• bóng
• xe
• bong bóng
• nước
• thú nhồi bông

Hãy tận dụng chính sở thích đó để tạo cơ hội giao tiếp.

---

4. Tăng lượt giao tiếp mỗi ngày

Một ngày có hàng trăm cơ hội để trẻ giao tiếp:

• ăn
• uống
• tắm
• mặc quần áo
• đi dạo
• chơi

Không cần đợi đến “giờ học”.

---

5. Lặp lại nhiều lần

Một kỹ năng mới thường cần được luyện tập qua nhiều tình huống khác nhau.

Việc lặp lại giúp trẻ ghi nhớ và hình thành phản xạ giao tiếp.

10 hoạt động dạy trẻ tự kỷ chậm nói 18–24 tháng tại nhà

1. Chơi ú òa

Mục tiêu:

• giao tiếp mắt
• chờ đợi
• luân phiên

---

2. Thổi bong bóng

Trước khi thổi:

Dừng vài giây để trẻ:

• nhìn
• đưa tay
• phát âm
• ra dấu

Đây là cơ hội rất tốt để khuyến khích trẻ chủ động giao tiếp.

---

3. Chơi xe

Cha mẹ có thể nói:

• xe chạy
• dừng
• nhanh
• chậm

Lặp lại nhiều lần với ngữ điệu vui vẻ.

---

4. Đọc sách tranh

Không cần đọc hết câu chuyện.

Hãy:

• chỉ hình
• gọi tên đồ vật
• bắt chước âm thanh con vật
• đặt câu hỏi đơn giản

Ví dụ:

“Con mèo đâu?”

---

5. Hát bài thiếu nhi

Các bài hát có động tác minh họa giúp trẻ:

• bắt chước
• chú ý
• ghi nhớ từ

---

6. Chơi trò đưa – nhận

Ví dụ:

• đưa bóng
• lấy bóng
• chuyền đồ chơi

Giúp phát triển kỹ năng luân phiên trong giao tiếp.

---

7. Chơi giả vờ

Ví dụ:

• cho búp bê ăn
• cho gấu uống nước
• lái ô tô

Đây là nền tảng của giao tiếp và tưởng tượng.

---

8. Tạo tình huống chờ

Ví dụ:

Giữ món đồ chơi yêu thích và chờ vài giây.

Khuyến khích trẻ:

• nhìn
• chỉ tay
• phát âm
• ra dấu

Thay vì đưa ngay.

---

9. Gọi tên đồ vật thường xuyên

Ví dụ:

• cốc
• thìa
• chuối
• bánh
• dép

Nói ngắn gọn, rõ ràng và lặp lại nhiều lần.

---

10. Khen ngợi ngay khi trẻ giao tiếp

Không nhất thiết phải nói được rõ.

Chỉ cần trẻ:

• nhìn
• chỉ
• phát âm
• ra dấu

đều nên được phản hồi tích cực.

---

Video dạy trẻ qua các đồ chơi và vân động của giáo viên dạy trẻ tự kỷ chậm nói – cô Hồng Diện 

Những điều cha mẹ không nên làm

⚠️ Ép trẻ nhắc lại liên tục

Việc yêu cầu:

“Nói đi”

“Nói lại”

quá nhiều lần có thể khiến trẻ giảm hứng thú giao tiếp.

---

⚠️ Cho trẻ xem màn hình quá nhiều

Việc tiếp xúc màn hình kéo dài có thể làm giảm cơ hội tương tác trực tiếp với người lớn, vốn rất quan trọng trong quá trình phát triển ngôn ngữ.

---

⚠️ So sánh với trẻ khác

Mỗi trẻ có tốc độ phát triển khác nhau.

Điều quan trọng là theo dõi sự tiến bộ của chính trẻ.

---

⚠️ Chỉ chú trọng dạy nói

Ngôn ngữ là kết quả của:

• chú ý
• bắt chước
• hiểu lời
• tương tác
• giao tiếp

Do đó cần phát triển đồng thời nhiều kỹ năng nền tảng.

---

Khi nào nên đưa trẻ đi đánh giá?

Cha mẹ nên cân nhắc đưa trẻ đến cơ sở chuyên môn khi:

• 18 tháng chưa có từ có nghĩa
• 24 tháng chưa biết ghép hai từ đơn giản
• ít giao tiếp mắt
• không chỉ tay
• ít bắt chước
• không đáp lại khi gọi tên
• có dấu hiệu mất kỹ năng đã từng có

Việc đánh giá sớm giúp xác định nhu cầu phát triển của trẻ và xây dựng kế hoạch hỗ trợ phù hợp. Nếu nghi ngờ trẻ có vấn đề về sức khỏe hoặc rối loạn phát triển, cha mẹ nên đưa trẻ đến bác sĩ chuyên khoa để được thăm khám và tư vấn.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Trẻ 18 tháng chưa biết nói có phải tự kỷ không?

Không. Chậm nói có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Nếu trẻ kèm theo các dấu hiệu như ít giao tiếp mắt, không chỉ tay hoặc không đáp lại khi gọi tên, cha mẹ nên đưa trẻ đi đánh giá phát triển và thăm khám chuyên khoa khi cần.

---

Có nên dạy trẻ nói bằng flashcard?

Flashcard có thể là một công cụ hỗ trợ, nhưng với trẻ 18–24 tháng, việc học thông qua chơi và tương tác trực tiếp thường phù hợp hơn.

---

Mỗi ngày nên dạy trẻ bao lâu?

Không nhất thiết phải học trong thời gian dài. Cha mẹ có thể tận dụng nhiều hoạt động ngắn từ 5–10 phút lồng ghép vào sinh hoạt hằng ngày để tăng cơ hội giao tiếp.

---

Trẻ chưa nói có nên học can thiệp sớm?

Nếu trẻ được đánh giá có khó khăn về giao tiếp hoặc phát triển, việc hỗ trợ giáo dục đặc biệt sớm có thể giúp xây dựng các kỹ năng nền tảng phù hợp với khả năng của trẻ.

---

Cha mẹ có vai trò gì trong quá trình hỗ trợ?

Gia đình là người đồng hành quan trọng nhất. Việc duy trì môi trường giao tiếp tích cực và thực hành các hoạt động được hướng dẫn tại nhà giúp tăng cơ hội luyện tập cho trẻ.

Video dạy trẻ tự kỷ chậm nói 18–24 tháng tại Can Thiệp Hồng Anh

Mỗi trẻ tự kỷ chậm nói đều có khả năng, tốc độ tiếp thu và nhu cầu hỗ trợ khác nhau. Vì vậy, thay vì chỉ đọc lý thuyết, phụ huynh có thể quan sát các video can thiệp thực tế để hiểu rõ cách giáo viên tương tác, tạo động lực giao tiếp và hướng dẫn trẻ học thông qua vui chơi.

Trong video dưới đây, giáo viên tại Trung tâm Can Thiệp Hồng Anh đang làm việc 1-1 với trẻ 18–24 tháng có khó khăn về giao tiếp và ngôn ngữ. Các hoạt động được xây dựng dựa trên mục tiêu giáo dục cá nhân hóa, phù hợp với khả năng hiện tại của trẻ.

Nội dung video có thể bao gồm:

• Hướng dẫn trẻ giao tiếp mắt và chú ý chung.
• Khuyến khích trẻ chủ động yêu cầu bằng cử chỉ, ánh mắt hoặc âm thanh.
• Dạy trẻ bắt chước hành động và âm đơn giản.
• Tăng khả năng hiểu lời thông qua trò chơi.
• Phát triển kỹ năng tương tác hai chiều với giáo viên.
• Tạo nhiều cơ hội để trẻ chủ động giao tiếp trong quá trình chơi.

Lưu ý: Đây là video ghi lại một buổi học thực tế nhằm giúp phụ huynh hiểu rõ hơn về phương pháp can thiệp giáo dục đặc biệt. Nội dung trong video không phải là quy trình áp dụng chung cho tất cả trẻ, vì mỗi trẻ sẽ có mục tiêu học tập và chương trình hỗ trợ riêng sau khi được đánh giá khả năng phát triển.

▶ Video: Dạy trẻ tự kỷ chậm nói 18–24 tháng thực tế tại Trung tâm Can Thiệp Hồng Anh

Can Thiệp Hồng Anh đồng hành cùng gia đình như thế nào?

Trung tâm Can Thiệp Hồng Anh là đơn vị giáo dục đặc biệt, tập trung:

• Đánh giá khả năng phát triển và học tập của trẻ.
• Quan sát kỹ năng giao tiếp, chú ý, chơi và tương tác.
• Xây dựng chương trình giáo dục cá nhân hóa theo từng trẻ.
• Hướng dẫn cha mẹ các hoạt động hỗ trợ tại nhà.
• Theo dõi tiến trình và điều chỉnh mục tiêu theo nhu cầu phát triển.

Nếu phụ huynh nhận thấy con có những dấu hiệu chậm nói hoặc khó khăn trong giao tiếp, hãy chủ động trao đổi với bác sĩ chuyên khoa để được thăm khám khi cần, đồng thời tìm đến các đơn vị giáo dục đặc biệt uy tín để được đánh giá khả năng phát triển và xây dựng chương trình hỗ trợ cá nhân hóa.

---