Nhiều phụ huynh khi phát hiện con chậm nói thường rất lo lắng và liên tục đặt câu hỏi:
“Làm sao để con tôi biết nói?”
Nhiều chuyên gia trong lĩnh vực phát triển ngôn ngữ cho rằng trước khi trẻ có thể sử dụng lời nói hiệu quả, trẻ cần xây dựng nền tảng giao tiếp thông qua tương tác và vui chơi.
Đặc biệt với trẻ tự kỷ, trẻ chậm nói hoặc chậm phát triển ngôn ngữ, việc dạy nói có thể gặp nhiều khó khăn nếu trẻ chưa hình thành nền tảng về kỹ năng chơi và giao tiếp không lời.
Vì Sao Cần Cho Trẻ Biết Chơi Trước Khi Dạy Nói?
Nhiều cha mẹ quá tập trung vào việc dạy trẻ phát âm hoặc lặp lại từ ngữ mà quên mất rằng trẻ cần có nhu cầu giao tiếp trước khi sử dụng lời nói.
Nếu dạy nói quá sớm khi trẻ chưa biết tương tác, chưa hiểu ý nghĩa của việc giao tiếp, kết quả thường là:
- Trẻ lặp lại lời người khác một cách máy móc (echoic).
- Trả lời theo khuôn mẫu nhưng không hiểu nội dung.
- Không biết sử dụng ngôn ngữ để diễn đạt mong muốn thực sự của mình.
Ví dụ quen thuộc:
- Cái gì đây?
- Con vịt.
- Giỏi lắm. Con muốn ăn gì?
- Con muốn ăn gì?
- Không, con nói: “Con ăn bánh.”
Những cuộc hội thoại như vậy có thể giúp trẻ lặp lại từ ngữ, nhưng chưa thực sự dạy trẻ giao tiếp.
Điều quan trọng nhất là:
- Trước khi nói được một từ, trẻ cần có lý do để nói.
- Và chơi chính là cách tự nhiên nhất giúp trẻ tìm ra lý do đó.
4 Kỹ Năng Tiền Ngôn Ngữ Trẻ Cần Có Trước Khi Học Nói
1. Biết Sử Dụng Đồ Vật Đúng Chức Năng
Trẻ cần hiểu đồ vật dùng để làm gì trước khi có thể gọi tên hoặc nói về chúng.
Ví dụ:
- Đẩy xe đồ chơi.
- Chải tóc cho búp bê.
- Cho búp bê bú bình.
- Cầm điện thoại đồ chơi để nghe.
Đây là nền tảng quan trọng giúp trẻ hiểu thế giới xung quanh và phát triển vốn từ sau này.
2. Khả Năng Bắt Chước
Bắt chước là một trong những kỹ năng quan trọng nhất để phát triển ngôn ngữ.
Quá trình thường diễn ra theo trình tự:
- Bắt chước vận động cơ thể (vỗ tay, nhảy, giơ tay).
- Bắt chước cử động cơ miệng (phồng má, lè lưỡi).
- Bắt chước âm thanh đơn giản (a a, ba ba, ma ma).
Khi trẻ biết bắt chước, trẻ sẽ dễ dàng học từ mới và phát triển khả năng giao tiếp.
3. Khả Năng Chia Sẻ Sự Chú Ý
Đây là khả năng trẻ và người khác cùng tập trung vào một đối tượng.
Ví dụ:
- Trẻ nhìn theo hướng tay chỉ của cha mẹ.
- Trẻ chỉ vào món đồ mình thích.
- Trẻ nhìn người lớn rồi nhìn lại món đồ chơi.
Kỹ năng này là nền tảng cho việc học ngôn ngữ và tương tác xã hội.
4. Kỹ Năng Luân Phiên
Giao tiếp luôn là sự tương tác qua lại.
Trẻ cần học:
- Chờ đến lượt mình.
- Chơi qua lại với người khác.
- Hiểu khái niệm “đến lượt con” và “đến lượt mẹ”.
Những trò chơi đơn giản như chuyền bóng, xếp hình cùng nhau hoặc thay phiên đẩy xe đều giúp trẻ phát triển kỹ năng này.
Đồ Chơi – Chiếc Cầu Nối Giúp Trẻ Học Nói
Đồ chơi không chỉ để giải trí mà còn là công cụ tuyệt vời để xây dựng ngôn ngữ.
1. Bắt Đầu Từ Đồ Vật Có Chức Năng Đơn Giản
Nên chọn:
- Xe đồ chơi.
- Búp bê.
- Thú bông.
- Bộ muỗng – ly.
- Bóng.
Cha mẹ làm mẫu trước:
“Mẹ đẩy xe nè… Bíp bíp!”
Sau đó đưa cho trẻ và khuyến khích:
“Con đẩy xe nha!”
2. Chơi Theo Chuỗi Hành Động
Ví dụ:
- Cho búp bê bú.
- Lau miệng cho búp bê.
- Đặt búp bê đi ngủ.
Trẻ sẽ học được các chuỗi hành động thông qua quá trình:
- Người lớn làm mẫu.
- Người lớn cùng làm với trẻ.
- Trẻ tự thực hiện độc lập.
3. Tập Bắt Chước Trước Gương
Cha mẹ có thể cùng trẻ:
- Soi gương.
- Làm nét mặt vui nhộn.
- Bắt chước âm thanh đơn giản.
Khi trẻ phát ra âm thanh “a a”, cha mẹ đáp lại “a a”, sau đó mở rộng thành “ba ba”, “ma ma” để khuyến khích trẻ bắt chước có chủ đích.
4. Tạo “Tam Giác Giao Tiếp”
Mô hình gồm:
TRẺ – ĐỒ CHƠI – NGƯỜI DẠY
Ví dụ:
- Cha mẹ chỉ vào chiếc xe.
- Trẻ nhìn theo.
- Cha mẹ nói: “Xe nè!”
- Trẻ đưa tay lấy xe.
- Cha mẹ đáp lại: “Xe chạy bíp bíp!”
Mỗi lần tương tác như vậy chính là một lần giúp ngôn ngữ của trẻ được nuôi dưỡng và phát triển.
Dấu Hiệu Trẻ Đã Sẵn Sàng Học Nói
Cha mẹ có thể bắt đầu can thiệp ngôn ngữ có định hướng khi trẻ:
- Nhận biết đồ vật vẫn tồn tại dù bị che khuất.
- Biết chơi đúng chức năng của đồ vật.
- Biết chỉ tay để yêu cầu hoặc chia sẻ.
- Biết chờ lượt khi chơi.
- Bắt chước được hành động và âm thanh đơn giản.
- Có hứng thú tương tác với người khác.
Đây là những dấu hiệu cho thấy nền tảng giao tiếp của trẻ đang dần được hình thành.
Gợi Ý Đồ Chơi Giúp Trẻ Tập Chơi Và Học Nói
Phát Triển Kỹ Năng Sử Dụng Đồ Vật
- Xe đồ chơi.
- Búp bê.
- Muỗng – ly.
- Bàn chải.
- Điện thoại đồ chơi.
Phát Triển Kỹ Năng Bắt Chước
- Trống.
- Bóng.
- Nhạc cụ gõ.
- Gương.
- Đồ chơi vận động.
Phát Triển Kỹ Năng Chia Sẻ Sự Chú Ý
- Flashcard hình ảnh.
- Sách tranh.
- Bảng hình ảnh có nút chỉ.
Hỗ Trợ Tập Âm Và Phát Triển Ngôn Ngữ
- Sách âm thanh.
- Đồ chơi phát nhạc.
- Thú bông biết nói.
Xem video can thiệp qua đồ chơi tại Trung Tâm Hồng Anh
Quan sát các buổi can thiệp thực tế thông qua đồ chơi tại Trung Tâm Can Thiệp Sớm Hồng Anh, giúp trẻ phát triển kỹ năng chơi, tăng tương tác và xây dựng nền tảng ngôn ngữ một cách tự nhiên, hiệu quả.
Chơi Chính Là Ngôn Ngữ Đầu Tiên Của Trẻ
Đối với nhiều trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ đang phát triển ngôn ngữ, hoạt động chơi là môi trường tự nhiên giúp trẻ học cách tương tác, chia sẻ sự chú ý và sử dụng giao tiếp
Chơi chính là cách trẻ khám phá thế giới, xây dựng sự chú ý, học cách tương tác và tạo ra nhu cầu giao tiếp. Khi những nền tảng này được hình thành, lời nói có cơ hội phát triển thuận lợi hơn ở nhiều trẻ. Mức độ tiến bộ vẫn phụ thuộc vào khả năng và nhu cầu của từng trẻ.
Vì vậy, thay vì chỉ tập trung vào việc dạy trẻ phát âm từng từ, hãy dành nhiều thời gian hơn để cùng con chơi, tương tác và tận hưởng những khoảnh khắc kết nối mỗi ngày.
Mỗi lần trẻ nhìn bạn, chờ bạn, bắt chước bạn hay cùng bạn chơi một món đồ chơi đều là những bước tiến quý giá trên hành trình phát triển ngôn ngữ.
Cuối tuần này, hãy dành thêm thời gian chơi cùng con nhé. Biết đâu, những tiếng cười và những cuộc chơi đơn giản hôm nay sẽ trở thành nền tảng cho những lời nói đầu tiên của con trong tương lai. ❤️
Nguồn: Sưu tầm từ chuyên gia, giáo viên
Nội dung bài viết nhằm cung cấp thông tin tham khảo về giáo dục đặc biệt và các chương trình hỗ trợ phát triển cho trẻ. Thông tin không thay thế việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị y khoa. Vui lòng tham khảo Chính sách nội dung để biết thêm về quy trình biên tập, nguồn tham khảo và tuyên bố miễn trừ trách nhiệm của website.
Phạm Thị Hồng Diện
Phụ Trách Chuyên Môn - 10 năm kinh nghiệm
